Πρόταση: Η ανάγνωση του κειμένου να συνοδεύεται από το παρακάτω μουσικό κομμάτι:

Οποιοσδήποτε φαν του κινηματογράφου δεν γίνεται να μην ανατριχιάσει όταν ακούσει ότι ο Christopher Nolan, ένας πρωτοπόρος σκηνοθέτης παγκόσμιας αναγνώρισης και κύρους, έβγαλε ταινία για την Οδύσσεια του Ομήρου.

Όχι μόνο αυτό, αλλά την γύρισε πλήρως με ειδικές κάμερες IMAX, έδωσε βαρύτητα στα πρακτικά εφέ, όπως συνηθίζει, και προσέλαβε κορυφαία ονόματα του Hollywood για να υποδυθούν τους λατρεμένους χαρακτήρες.

Δύσκολα να πάει κάτι στραβά.

Πράγματι, η Οδύσσεια του Christopher Nolan είναι ένα απόλυτο ΕΠΟΣ, που περιλαμβάνει -σχεδόν- ότι θα ήθελε κανείς να δει στην μεγάλη οθόνη από την ιστορία του Ομήρου. Ειδικά σε αίθουσα IMAX που κλιμακώνει την εμπειρία, το μεγαλείο της ταινίας αναδεικνύεται πλήρως και σαγηνεύει τον θεατή.

Πριν ξεκινήσω, να πω ότι είδα την ταινία δύο φορές μέσα σε δύο μέρες (!), την πρώτη σε αίθουσα IMAX και την δεύτερη σε κανονική. Το γεγονός ότι την δεύτερη φορά απόλαυσα την ταινία παραπάνω λέει πολλά για την ποιότητα της παρά την σχεδόν 3ωρη διάρκειά της.

Η πρώτη προβολή

Η αλήθεια είναι πως στην πρώτη προβολή η ταινία δεν με ενθουσίασε όσο θα ήθελα.

Σίγουρα αναγνώρισα την τρομερή σκηνοθεσία με την ευρηματικότητα των πλάνων και τον καλοφτιαγμένο ήχο σε συνδυασμό με τις γενικά εξαιρετικές ερμηνείες των ηθοποιών.

Ειδικά ο Matt Damon, στην λιτή του ερμηνεία γίνεται ένας πραγματικός Οδυσσέας, ενώ η Anne Hathaway και ο Robert Pattinson είναι επίσης αντάξιοι του ρόλου τους.

Πολλές σκηνές είναι από μόνες τους αριστουργηματικές, ειδικά άμα κάποιος ανακαλύψει τους τρόπους που ο πολυμήχανος σκηνοθέτης τις τράβηξε. Οι σκηνές με τον Κύκλωπα, που χρησιμοποιήθηκε αληθινή κούκλα, η Κίρκη που πλάθει τους στρατιώτες σε γουρούνια χωρίς CGI αλλά με animatronics που αλλάζουν μορφή, οι στρατιώτες στον Άδη που ήταν πράγματι θαμμένοι και χρησιμοποιούσαν καλάμια για να αναπνέουν, καθώς και πολλά άλλα προσδίδουν στο έπος της ταινίας και αναδεικνύουν το πάθος με το οποίο φτιάχτηκε.

Παρόλα αυτά, για να τα συνοψίσω, τα βασικά μου παράπονα στην πρώτη προβολή ήταν τα εξής:

• Η ταινία δεν με άγγιξε όσο θα ήθελα. Περίμενα παραπάνω συναισθηματικό αντίκτυπο, παραπάνω συγκίνηση και ανατριχίλα που ειδικά στην κορύφωση της ταινίας στο τέλος, δεν την ένιωσα.Βέβαια, αυτό οφείλεται κυρίως στην προσδοκία ενός συγκεκριμένου «ηρωικού» Οδυσσέα που η ταινία προσεγγίζει με έναν διαφορετικό τρόπο, αλλά αυτό θα το πω στη συνέχεια.
• Μπορεί να είμαι υπερβολικός αλλά ειδικά στο πρώτο μέρος της ταινίας μου φάνηκε ότι παρακολουθούσα trailer της οδύσσειας. Τα πλάνα αλλάζουν πολύ γρήγορα, οι χαρακτήρες διαρκώς εναλλάσσονται και μου φαίνεται πως σπεύδουν να παρουσιάσουν τον εαυτό τους και τα κίνητρα τους. Είναι λογικό όταν θέλεις να καλύψεις ένα τόσο μεγάλο βιβλίο να «τρέχεις» λίγο την πλοκή, αλλά ήθελα λίγο πιο αργό ρυθμό για να μπω στον κόσμο, να νιώσω τους χαρακτήρες και τα συναισθήματα τους. Με άλλα λόγια ήθελα λίγο Dennis Villeneuve όπως σκηνοθετεί το Dune. Παρόλα αυτα, για να είμαι δίκαιος, η ταινία, αν και 3 ώρες, δεν με κούρασε ΚΑΘΟΛΟΥ, οριακά ήθελα παραπάνω το οποίο είναι από μόνο του ένα τρομερό επίτευγμα.
• Η παρουσία A-listers ηθοποιών τους οποίους συνηθίζουμε να βλέπουμε πολλές φορές στην μεγάλη οθόνη + το γεγονός ότι πολλοί από αυτούς είχαν ίδια εμφάνιση με την πραγματική ζωή, με έβγαλε λίγο από το κλίμα της ταινίας. Συγκεκριμένα, ο Tom Holland μου φάνηκε ότι ήρθε σερί από τα γυρίσματα του Spider-man με ίδιο κούρεμα και mannerisms, οπότε δεν μου έγινε πολύ πιστευτός ως Τηλέμαχος.(Στην δεύτερη προβολή, βέβαια, τον εκτίμησα παραπάνω).
  Για να το πω με απλά λόγια, πολλές φορές μου φάνηκε ότι έβλεπα μια σχολική παράσταση που συμμετείχαν διάσημοι ηθοποιοί, όσο outrageous κι αν ακούγεται.

Η συνολική πρώτη μου εντύπωση για την Οδύσσεια ήταν πως η ταινία του Christopher Nolan είναι ένα υπερθέαμα του Hollywood που χρησιμοποιεί τα καλύτερα εργαλεία της σύγχρονης βιομηχανίας με τρόπο εξαιρετικό, αλλά, για εμένα, αδυνατεί να προσδώσει στο έπος του Ομήρου, το βάθος και το συναίσθημα που θα ήθελα.

Η δεύτερη προβολή – Ξεκλειδώνοντας τον μύθο

Η δεύτερη προβολή, σε συνδυασμό με διάφορες αναλύσεις που είδα, ξεκλείδωσε πλήρως την ταινία και με έκανε να την αγαπήσω πολύ παραπάνω.

Αυτό που οφείλει οποιοσδήποτε να ξέρει προτού δει την ταινία είναι πως βλέπει την Οδύσσεια του Christopher Nolan, όχι την εκδοχή της ιστορίας που ο ίδιος θέλει.

Ο σκηνοθέτης προσεγγίζει τον πολυαγαπημένο μύθο με έναν συγκεκριμένο τρόπο που, χωρίς να αλλοιώνει τον πυρήνα του, αναδεικνύει συγκεκριμένες πτυχές που εξυπηρετεί το όραμα του.

Το βασικότερο πρόσωπο της ταινίας, προφανώς, είναι ο Οδυσσέας και αυτό που έχει σημασία να δούμε είναι το πως χρωματίζεται ο ευφυής ήρωας της ελληνικής μυθολογίας.

Ο Οδυσσέας του Christopher Nolan είναι ένας άνθρωπος ταλαιπωρημένος και βασανισμένος από ενοχές για τον τρόπο που κέρδισε τον Τρωικό πόλεμο. Με μια ιερόσυλη πράξη, διαλύοντας τον πιο ιερό θεσμό του πολιτισμού του, την φιλοξενία του Δια, διαστρεβλώνει την φιλοξενία των Τρώων διαλύοντας την πόλη τους.

Η πράξη αυτή δεν αναλογίζεται απλά ως ένας έξυπνος τρόπος να κερδίσεις τον πόλεμο. Δείχνει μια νέα πραγματικότητα που οι άνθρωποι μπορούν να καταπατούν κάθε τι το ιερό για να επιβληθούν στους αντιπάλους τους. Δείχνει ότι ο άνθρωπος μπορεί πλέον να βάζει τον εαυτό του πάνω από τους θεούς, και επομένως τους ανθρώπους, για την επίτευξη του σκοπού του. 

«Ο Θεός είναι νεκρός. Και εμείς τον σκοτώσαμε» -Φρίντριχ Νίτσε

Ο Οδυσσέας αναγνωρίζει την βλασφημία του, όχι από φόβο για Θεία Τιμωρία, αλλά για το χάος που θα έρθει στον κόσμο όταν οι άνθρωποι πλέον δεν ανάγονται σε μια κοινή αρχή παρά μόνο στο συμφέρον τους.
Η βλασφημία του μάλιστα προεκτείνεται και στην απουσία ταφής των συντρόφων του, πράγμα γιγάντιας βαρύτητας για τα αρχαία χρόνια.

Ο Οδυσσέας σε όλο το ταξίδι του πρέπει να σηκώσει την ευθύνη των ισοπεδωτικών πράξεων του που αλλάζουν τον κόσμο αλλά και τον εαυτό του.
Πλέον, δεν είναι ο Οδυσσέας ο βασιλιάς της Ιθάκης. Δεν είναι ο έντιμος και δίκαιος αρχηγός που προειδοποιεί πάντα το θύμα του πριν το αντιμετωπίσει. Μαζί με την Τροία, διέλυσε και την τιμή του. Και γι’ αυτό, στην πραγματικότητα, δεν θέλει να γυρίσει πίσω. Δεν μπορεί να αντικρύσει την γυναίκα του, πίστη σε αυτόν για 20 χρόνια, αφού δεν είναι πλέον ο άντρας που εκείνη τόσο αγάπησε.

Όπως ο ίδιος ο Οδυσσέας λέει για το τραγούδι των σειρήνων:

«Μου είπε πως αυτό που ποθώ περισσότερο είναι κι αυτό που δεν μπορώ περισσότερο να έχω. Και αυτό που δεν μπορώ περισσότερο να έχω είναι εκείνο που κάποτε είχα… και έχασα. Ήταν το τραγούδι όλων των υποσχέσεων που δεν κατάφερα να κρατήσω. Και μου είπε πως, στην πραγματικότητα, δεν θέλω να γυρίσω σπίτι.»

Ο Christopher Nolan προσεγγίζει την Οδύσσεια ως την μεταπολεμική αφήγηση του στρατιώτη που, κατά μία έννοια, αναγνωρίζεται ως ήρωας και αναρωτιέται:
Πόσο στοιχίζει ο πόλεμος στην καρδιά ενός ανθρώπου; Και τι μένει, όταν αυτός επιστρέφει πίσω;

Το τρομερό της ταινίας είναι ότι ο σκηνοθέτης δεν μένει εκεί.

Η πάλη του Οδυσσέα είναι να μετανοήσει, να αποκαταστήσει την τάξη του κόσμου και την τιμή του, παρόλο που ο ίδιος τα κατέστρεψε. Κατά μία προσέγγιση, η Οδύσσεια αποτελεί το άτυπο sequel του Oppenheimer.

Όλο το ταξίδι της επιστροφής δείχνει το ανυπέρβλητο πνεύμα του πρωταγωνιστή, αντιμετωπίζοντας τέρατα, θεούς και ανέμους ώστε να επιστρέψει στην αγαπημένη του πατρίδα, παρά τον φόβο για το τι θα βρει εκεί.

Ο Οδυσσέας ταπεινώνεται, κοιτάει κατάματα το σκοτάδι του, όπως κυριολεκτικά φαίνεται στην σκηνή στον Άδη, αλλά δεν αφήνει τα λάθη του να τον εξοντώσουν. Όχι.

Ο Οδυσσέας θα μετά-νοήσει. Θα αλλάξει νου. Και τίποτα δεν θα σταθεί εμπόδιο στο ταξίδι του.

Στην πραγματικότητα, το ταξίδι της επιστροφής στην Ιθάκη είναι ταυτόχρονα το ταξίδι της επιστροφής στον πυρήνα του ανθρώπου, στο ιερό που χάθηκε, στην αγάπη που υπομένει. 

Ο πρωταγωνιστής δεν θα βυθιστεί στις τύψεις και τις ενοχές για το κακό που προκάλεσε. Θα γυρίσει και θα επαναφέρει την φιλοξενία του Δία, σκοτώνοντας τους μνηστήρες που την καταπάτησαν, καθαρίζοντας έτσι το παλάτι του και επαναφέροντας την τάξη.

Στην τελευταία του πράξη δεν θα ανέβει στον θρόνο της Ιθάκης, όπως συνηθίζουμε στην αρχετυπική ιστορία της «επιστροφής του βασιλιά», αλλά θα ετοιμάσει το βασίλειο για τον γιο του, ενώ ο ίδιος, συνεχίζοντας το ταξίδι της μετάνοιας, θα θάψει τους χαμένους συντρόφους του.

Η οδύσσεια είναι η ιστορία του Ήρωα μετά το μεγαλείο της νίκης του. Είναι η συνέχεια της ιστορίας του αντρικού ηρωικού μύθου που δεν συνηθίζουμε να βλέπουμε. Το τι στοιχίζει η νίκη, τα συντρίμμια που ο «ήρωας» προκάλεσε και ο ίδιος καλείται να μαζέψει. 
Και τελικά ο ήρωας ίσως να μην είναι αυτός ο οποίος κερδίζει τους αντιπάλους του και ανεβαίνει στην κορυφή, αλλά αυτός που μετανοημένος έχει το θάρρος να επιστρέψει στην αγαπημένη του αγκαλιά, με ακράδαντη θέληση να επαναφέρει στον Κόσμο εκείνο που στερήθηκε. 

«Κάθαρση»

Η ψυχή μου που έγερνε προς το σκότος,
ξαναγίνεται έναστρη. Αποτινάζει τη σκιά,
τη σκόνη απ’ το κάρβουνο, τη σκουριά,
την κακοσμία των όπλων. Ξαναβρίσκει τα φυσικά
χρώματά της, το λόγο – ένα λόγο υδρορροή
που πηγάζει απ’ τ’ ανάβρυσμα της καρδιάς
απ’ ευθείας, δίχως παρέμβαση·
ένα λόγο που αντί να περάσει σαν ένα
εύθραυστο βέλος, ή σαν μιαν ύποπτη
σιωπή, ή σαν ένας στεναγμός, πιο καλά
να χαθεί στον αέρα σαν ένα κελάιδισμα

                                                                                                                        -Νικηφόρος Βρεττάκος

Άμα έφτασες μέχρι εδώ κάνε με και ένα add στο Letterboxd ;)  -> DrTace