ΦιλοSόfa

5+1 old school συνήθειες που αξίζει να επαναφέρουμε στη ζωή μας (α’ μέρος)

Με την τεχνική πρόοδο και τις νέες δυνατότητες που μας δόθηκαν έχουμε αποκτήσει όλοι παρόμοιες συνήθειες. Και οι συνήθειες που έχουμε είναι ένα θέμα που πρέπει να αντιμετωπίζουμε σοβαρά καθώς καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό τον χαρακτήρα μας και την εξέλιξή του. Όλοι, ακόμα και αν δεν το συνειδητοποιούμε πάντα, από τις απόψεις μας, το ύφος μας, το ντύσιμό μας, ακόμη και από τις μικρότερες συνήθειες της καθημερινότητάς μας, εκφράζουμε μία άποψη για τον κόσμο και το νόημα του. Είμαστε φορείς νοήματος, είμαστε προσωπικότητες.


Σπείρε μια πράξη, θέρισε μια συνήθεια
σπείρε μια συνήθεια,θέρισε ένα χαρακτήρα
σπείρε ένα χαρακτήραθέρισε ένα πεπρωμένο.

- Φράνσις Ε. Γουίλαρντ


Το σημερινό λαιφσταιλ σε συνάρτηση και με την τεχνική πρόοδο καθίσταται όλο και περισσότερο αντι-ανθρώπινο. Και οι συνήθειές μας, το ίδιο. Μερικές φορές το αντίδοτο σε αυτό μπορεί να βρίσκεται στο παρελθόν. Στις συνήθειες του παρελθόντος.

Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν εκτιμούμε τα επιτεύγματα της τεχνικής προόδου, ούτε ότι στεκόμαστε φοβισμένοι απέναντι τους (όπως θέλουν να πιστεύουν οι υπερμοντέρνοι), αλλά ότι συνειδητοποιούμε ότι το νέο δεν είναι πάντα καλύτερο και ότι το παλιό δεν είναι πάντα χειρότερο.

Το ίδιο ισχύει και για τις συνήθειες. Υπήρχαν παλιότερα κάποιες συνήθειες που άξιζαν και που ήταν περισσότερο ανθρώπινες. Είχαν ένα νόημα, μια αμεσότητα και μία ομορφιά που λείπει σήμερα.

Ποιές είναι όμως αυτές οι συνήθειες, και για ποιό λόγο αξίζει να τις επαναφέρουμε στη ζωή μας;

Α’ μέρος

Η επικοινωνια με αλληλογραφια

Δεν θα αναλύσουμε τα αρνητικά των social media στο κομμάτι της επικοινωνίας καθώς εκθεσίζει επικίνδυνα. Θα διαπιστώσουμε μόνο τα θετικά της επικοινωνίας με τους πατροπαράδοτους τρόπους, όπως η αλληλογραφία.

Ένας άλλος τρόπος ήταν μέσω τηλεφώνου, που αξίζει και αυτό την τιμητική του σε αυτό το άρθρο, όμως δεν μπορώ να πω ότι δεν υφίσταται σήμερα. Παρά τα social media, το τηλέφωνο διατηρεί ακόμη και σήμερα την αίγλη του. Έχουμε ακούσει όλοι ιστορίες από μεγαλύτερους για το πώς ξημεροβραδιάζονταν πάνω από ένα τηλέφωνο. Φαινομενικά σκεφτόμαστε ότι είναι ο ορισμός της σχολαστικότητας και της φλυαρίας. Και ίσως να είχε μερικές φορές τέτοια χαρακτηριστικά. Ωστόσο, προσωπικά θεωρώ ότι είναι πιο ανθρώπινη η φλυαρία του καφενείου ή έστω του τηλεφώνου, παρά των μηνυμάτων. Υπάρχει αλληλεπίδραση προσώπων, είτε face to face είτε μέσω της ομιλίας. Ενώ τα μηνύματα είναι η χαρά του απρόσωπου. Με λίγα λόγια, εάν υπήρχε ο θεός της φλυαρίας σήμερα, θα είχε σίγουρα λογαριασμό στα social media, όχι αριθμό τηλεφώνου.

Θα σκεφτείτε τώρα: αφού λες ότι τα μηνύματα είναι απρόσωπα, το ίδιο δεν ισχύει και για την αλληλογραφία;

Όχι. Δεν ισχύει το ίδιο.

Η αλληλογραφία έχει τη δυνατότητα να γίνει έργο τέχνης! Ο συνδυασμός γραφικού χαρακτήρα, χρώματος και ακόμα και μυρωδιάς που αποτελούν την υλική υπόσταση του γράμματος, κάθε άλλο παρά απρόσωπο χαρακτήρα δεν έχει. Και οφείλω να ομολογήσω σε αυτό το θέμα έχω πειστεί αρκετά. Όσο και αν στην αρχή μου φάνηκε υπερβολικά ρομαντικό.

“Το τηλεφώνημα είναι αυτοσχέδιο και θα είναι πάντα ατελές”, γράφει ο Μωρουά, ενώ στην επιστολή όλα προβάλλονται “σε μία ολοκληρωμένη μορφή στα χέρια σου” (1).

“Ο Συρανό, ντροπαλός μπροστά στη Ρωξάνη επειδή θεωρεί ότι είναι άσχημος, γράφει με το όνομα του όμορφου Κριστιάν επιστολές που προετοιμάζουν την επίθεση και αφοπλίζουν τη συστολή. Μολονότι η Ρωξάνη το αγνοεί, ο συγγραφέας των επιστολών με τον οποίο είναι ερωτευμένη δεν είναι ο Κριστιάν αλλά ο Συρανό”, γράφει παρακάτω ο Μωρουά. Λίγο πιο ρομαντικό από fake accounts τουλάχιστον.

Όμως πέρα από τα ερωτικά γράμματα, μέσω επιστολών έχουν πραγματοποιηθεί φιλοσοφικές συζητήσεις, ιστορικά γεγονότα που αλλιώς δεν θα καταγράφονταν, ακόμα και σκακιστικές παρτίδες που έμειναν στην ιστορία (2). Και όλα τα παραπάνω έχουν μετατραπεί σε πολλές περιπτώσεις σε ολόκληρα βιβλία. (3)

Δεν υποστηρίζω ότι πρέπει να αρχίσουμε να στέλνουμε γράμματα ερωτικής εξομολόγησης ή ιστορίες από τον καιρό της καραντίνας αλλά ένα γράμμα σε κάποιον που μένει μακριά ή ένα γράμμα ευγνωμοσύνης σε κάποιον που μας ευεργέτησε, ίσως δηλώνει και ένα επιπλέον ενδιαφέρον με ένα προσωπικό αποτύπωμα.

Η διαδικασία της συλλογής

Η διαδικασία της συλλογής είναι μία ανθρώπινη συνήθεια που υπάρχει αιώνες. Τον 19ο αιώνα οι περισσότεροι συλλέκτες ήταν αριστοκράτες, καθώς οι συλλογές αποτελούσαν και ένα σύμβολο στάτους. Οι συλλογές αυτές αποτελούνταν από βιβλία, απολιθώματα, κοσμήματα, ζωγραφικούς πίνακες, αγαλματίδια και άλλα αντικείμενα. Μάλιστα οι αριστοκράτες συλλέκτες της βικτωριανής εποχής είχαν ένα δωμάτιο που το αποκαλούσαν “ντουλάπι της περιέργειας” (cabinet of curiosities) το οποίο χρησιμοποιούσαν για την έκθεση και αποθήκευση των συλλεκτικών αντικειμένων τους. Πολλά από αυτά τα δωμάτια αργότερα συνέβαλαν στην ίδρυση των πρώτων μουσείων στην Ευρώπη. (4)

Αργότερα όμως, η δυνατότητα συλλογής δόθηκε και στο ευρύ κοινό. Ήδη από τον 20ο αιώνα οι συλλέκτες πολλαπλασιάστηκαν και η διαδικασία της συλλογής έγινε μία συνήθεια. Οι πιο συχνές ήταν αυτές των γραμματοσήμων, των κόμικ, των βινυλίων, των cd και dvd δίσκων, των τηλεκαρτών, των νομισμάτων αλλά και άλλων αντικειμένων.

Με την εξέλιξη στον χώρο της τεχνολογίας, η διαδικασία της συλλογής ως συνήθεια εξαφανίστηκε. Τα άλμπουμ με φωτογραφίες, οι συλλογές μουσικών δίσκων, οι συλλογές ταινιών σε κασέτες ή dvd κτλ έχουν μειωθεί σημαντικά.

Η μαγεία της συλλογής έγκειται σε αυτή τη κτητικότητα, την απτή νοσταλγία και τη σχέση του κατόχου με τη συλλογή του, αλλά και στην ίδια τη διαδικασία να συλλέγεις. Και αυτή είναι που έχει χαθεί. Ιστορίες συλλεκτών, όπως ο πατέρας μου, για το πώς μάζευαν τηλεκάρτες για παράδειγμα, μου κέντριζαν το ενδιαφέρον από μικρό. “Περιμέναμε”, μου είχε πει, “έξω από τηλεφωνικούς θαλάμους, μήπως αυτοί που έπαιρναν τηλέφωνο (τότε με τηλεκάρτες), ξεχνούσαν μέσα κάποια τηλεκάρτα φεύγοντας, και ίσως βρίσκαμε καμιά σπάνια”. Η συλλογή δηλαδή, αποτελούσε και μία συλλογή αναμνήσεων αυτή καθεαυτή.

Αυτό είναι και μία πάσα όμως, να αναφέρουμε και κάτι ακόμα. Οι συλλογές κάποτε αποτελούσαν και μία ωραία αφορμή να γνωριστείς με άλλους συλλέκτες. Γνώριζες ανθρώπους που ίσως το μόνο σας κοινό να ήταν η συλλογή, αλλά γινόσασταν φίλοι χρόνων.

Η εξαφάνιση των συλλογών συνδέεται κατά τη γνώμη μου βέβαια και με την έλλειψη ενδιαφερόντων σήμερα. Οι άνθρωποι με ενδιαφέροντα όλο και περισσότερο σπανίζουν. Όμως αυτό είναι ένα αμφιλεγόμενο θέμα για άλλο κείμενο. Πάντως, σίγουρα όταν οι άνθρωποι συνέλεγαν, μάθαιναν πολύ καλύτερα για τα αντικείμενα που μάζευαν. Για παράδειγμα, όταν μάζευαν ζωγραφικούς πίνακες, ήξεραν τους ζωγράφους απ’έξω και ανακατωτά, ενώ σήμερα ζήτημα αν ξέρουμε κανέναν πέρα από τον Πικάσο, τον Νταλί και τον Ντα Βίντσι.

Παρόλα αυτά οι συλλογές και σήμερα δεν έχουν εκλείψει εντελώς - ευτυχώς. Πολλοί μαζεύουν για παράδειγμα φιγούρες funko pop. Και μικρότεροι, οι περισσότεροι από εμάς, μαζεύαμε αυτοκόλλητα panini (τα καλύτερα ήταν των μουντιάλ και γιούρο). Για να μη θυμηθούμε και τι παζάρια έπεφταν στα προαύλια για να ολοκληρώσουμε τη συλλογή μας.

Δεν έχουμε λοιπόν παρά να ξεκινήσουμε και εμεις μία συλλογή και θα εκπλαγούμε από την αίσθηση που θα μας προκαλεί. Ένας συνδυασμός πληρότητας και ανικανοποίητου. Ωστόσο και αυτό θέλει ρέγουλα προφανώς. Δεν είναι λίγοι αυτοί που καταστράφηκαν οικονομικά από το “μικρόβιο του συλλέκτη”.

Η αναγνωση εφημεριδας

Είμαι σίγουρος ότι οι περισσότεροι από εμάς δεν βρίσκουμε λόγο να αντικαταστήσουμε την ενημέρωση από τα site (όταν αυτή υπάρχει τουλάχιστον) με την ενημέρωση από τις εφημερίδες. Όμως ξεγελιόμαστε. Υπάρχουν λόγοι που είναι καλύτερο να διαβάζεις ειδήσεις από εφημερίδα, αλλά εξωτερικά μας φαίνονται σχετικά απλοί και ανούσιοι. Στην πραγματικότητα όμως κάνουν την διαφορά.

Πρώτα από όλα είναι η υλική της φύση, που είναι κοινό χαρακτηριστικό και στις παραπάνω συνήθειες. Και σε αυτή τη περίπτωση η αφή και η υλική υπόσταση παίζουν μεγάλο ρόλο.

Ταυτόχρονα πρέπει να αφιερώσεις συνειδητά κάποιο χρόνο για να αράξεις και να διαβάσεις την εφημερίδα - όπως ένα βιβλίο. Συγκεντρώνεσαι δηλαδή στην ενημέρωσή σου και την αντιμετωπίζεις ως κάτι σοβαρό και χρήσιμο, όντας ένα πρόσωπο εντός μιας κοινωνίας και ενός κόσμου που οφείλει να γνωρίζει τι συμβαίνει γύρω του.

Δεν μπορούμε να πούμε ότι το ίδιο συμβαίνει και με τα σάιτ ενημέρωσης.Και αυτό γιατί η εφημερίδα, είναι και ένα αντίδοτο στην αρρώστια του distraction (της απόσπασης της προσοχής) που κυριαρχεί στα σάιτ και γενικότερα στο ίντερνετ. Η εφημερίδα δεν είναι ένας ατέλειωτος ωκεανός από πληροφορία που δεν τελειώνει ποτέ. Είναι μετρημένη. Και λόγω του περιορισμού αυτού, ο αναγνώστης δεν βομβαρδίζεται από υπερπληροφόρηση. Επίσης προέχουν οι σοβαρές ειδήσεις και ο αναγνώστης διαβάζει για αυτές και όχι για τον κάθε πικραμένο influencer και τα ταξίδια του στα Ντουμπάι (στις καλές εφημερίδες). Παλιότερα μάλιστα, που δεν είχαν τόσο το θέμα της υπερπληροφόρησης και οι άνθρωποι είχαν ανάγκη περισσότερη πληροφορία, καταβρόχθιζαν κάθε γωνιά της εφημερίδας που αγόραζαν. Ακόμη και σήμερα, υπάρχουν άνθρωποι (ακόμα και μεγάλοι πολιτικοί ή επιχειρηματίες) που διαβάζουν εφημερίδα το πρωί, διατηρώντας την συνήθεια που απέκτησαν νεότεροι και παραμένοντας επαρκώς ενημερωμένοι.

Έτσι η ενημέρωσή μας μπορεί να ξαναγίνει κάπως πιο ουσιώδης και βαθιά, περιορίζοντας από το οπτικό μας πεδίο την βλακεία που κυκλοφορεί.

Και ύστερα από λίγο καιρό, εγγυώμαι ότι η εφημερίδα της Κυριακής με τον πρωινό καφέ, θα γίνει η αγαπημένη σας συνήθεια.

Την επόμενη Κυριακή 22/05 το Β’ μέρος




Παραπομπές

(1): Andre Maurois, Ανοιχτή Επιστολή σε έναν νέο (για την πορεία του στη ζωή), μτφρ. Ελένη Καρρά, επιμ. Μαρία Σπυριδοπούλου, Ροές-micromega, Αθήνα 2017, σ. 104-105.

(2): Σχετικό άρθρο με παραδείγματα σκακιστικών παρτίδων μέσω αλληλογραφίας στην ιστορία: https://www.chess.com/article/view/correspondence-chess---a-histo

(3): Η αλληλογραφία μεταξύ του Στέφαν Τσβάιχ και του Γιόζεφ Ροτ που έγινε βιβλίο: https://www.politeianet.gr/books/9789605055332-roth-joseph-agra-allilografia-1927-1938-332362

(4): Πηγή: https://www.theguardian.com/artanddesign/2020/apr/11/post-modern-why-millennials-have-fallen-in-love-with-stamp-collecting




Πηγές εικόνων:

(1): Εικόνα άρθρου: https://taems.com.au/contact-us/

(2): Εικόνα - Η επικοινωνία με αλληλογραφία: https://www.artofmanliness.com/character/advice/the-art-of-letter-writing/

(3): Εικόνα - Η διαδικασία της συλλογής: https://www.theguardian.com/artanddesign/2020/apr/11/post-modern-why-millennials-have-fallen-in-love-with-stamp-collecting

(4): Εικόνα - Η ανάγνωση εφημερίδας: https://analyticsindiamag.com/guide-to-cracking-machinehacks-predict-the-news-category-hackathon/