Η εισαγωγική παράγραφος κάθε άρθρου αποτελεί για μένα το πιο δύσκολο κομμάτι στη συγγραφή ενός άρθρου. Είναι μέχρι να “πάρω μπρός” που λέμε. Όχι πως όταν παίρνω μπρος γράφω κάτι αξιόλογο πάντα, αλλά εκφράζομαι, δημιουργώ, διατυπώνω σκέψεις, προβληματισμούς, αισθήματα και ιδέες στο χαρτί. Δεν θα ήταν άραγε πιο εύκολο, πιο έξυπνο, πιο γρήγορο απλά να ζητήσω από την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΑΙ) να γράψει κάτι για μένα; Θα έπαιρνα όμως μπρος μετά;

Η Τ.Ν. έχει πλέον εδραιώσει τη θέση της στην καθημερινότητα πολλών ανθρώπων. Μη εξαιρετέος την έχω και εγώ χρησιμοποιήσει στο παρελθόν για να κάνω την αναζήτηση κάποιας πληροφορίας πιο εύκολη και γρήγορη ή για να δοκιμάσω κάποια αφελή πλάκα που είδα στο διαδίκτυο. Εως ότου είδα το trend* με τα Studio Ghibli**. Χρήστες των ΜΜΕ χρησιμοποιούσαν την Τ.Ν. για να μετατρέψει τις φωτογραφίες τους σε εικόνες ζωγραφισμένες με το στυλ του κ. Miyazaki (ιδρυτή του studio Ghibli). Μία ίσως φαινομενικά αστεία, αθώα και γλυκιά κίνηση η οποία αποτέλεσε την αρχή στην αμφισβήτηση της χρησης Τ.Ν. στη ζωή μου.

Ο ίδιος ο κ.Miyazaki από το 2016 ήδη σχετικά με την Τ.Ν. και πάλι με αφορμή την προαναφέρουσα τάση σχολίασε “Είμαι εντελώς αηδιασμένος”.

Ίσως για όσους δεν γνωρίζουν την δουλειά του κ.Miyazaki και τις ταινίες του ή όσους δεν ασχολούνται με τις τέχνες να μην γίνεται εύκολα αντιληπτή η σπουδαιότητα της κατάστασης. Η τέχνη σε όλες τις μορφές της (εκτός ίσως από την αμιγώς εμπορευματοποιημένη) αποτελεί κομμάτι από την ψυχή του καλλιτέχνη, έκφραση του εσωτερικού του κόσμου, των συναισθημάτων του, του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβάνεται όσα συμβαίνουν στον ίδιο και γύρω τους. Ταυτόχρονα όμως είναι διαφυγή από όλα όσα προανέφερα. Μία ευκαιρία να εκφράσει με εικόνες, λέξεις, κατασκευές, κινήσεις όσα ο/η ίδιος/α δυσκολεύεται να πει, να καταλάβει ή να αντιμετωπίσει.

Τόσο απλά θα επιτρέψουμε στην τεχνητή νοημοσύνη να το κλέψει αυτό; Τί θα απομείνει τότε στον άνθρωπο; Να δουλεύει μέχρι να πεθάνει;

Ο λόγος ύπαρξης και δημιουργίας της Τ.Ν. δεν είναι άλλωστε η διευκόλυνση της ζωής των ανθρώπων και η ενίσχυση και επιτάχυνση της ανάπτυξης; Τι σχέση λοιπόν έχει με την τέχνη;

“Ναι όμως επιτρέπει σε άτομα χωρίς ταλέντο, δυνατότητα ή πρόσβαση σε υλικά να δημιουργήσουν.”

Αρχικά δε δημιουργούν. Πήρες μία πίτσα κατεψυγμένη (για να μην πω πως την έκλεψες), την πέταξες στον φούρνο και είπες ότι μαγείρεψες επειδή άναψες τον φούρνο. Χρησιμοποίησες την δουλειά, τον κόπο, την ζωή στην κυριολεξία κάποιου, χωρίς να τον ρωτήσεις με πρόσχημα ότι αλλιώς δεν θα μπορούσες να δημιουργήσεις. Συνειδητοποιεί όποιος χρησιμοποιεί αυτο το δήθεν “επιχείρημα” πόσο προσβλητικός γίνεται ενώ προσπαθεί να το παίξει συναισθηματικός λόγιος;

Με τι θράσος τολμάει να πει κάτι τέτοιο στους ανθρώπους που ξόδεψαν ολόκληρη τη ζωή τους στην προσπάθεια, τον ιδρώτα και έκλαψαν και πόνεσαν απο την αποτυχία και την απόρριψη με την ελπίδα ότι ίσως μία μέρα γίνουν καλύτεροι στην τέχνη τους;

Στους ανθρώπους οι οποίοι έχουν κάποια αναπηρία, οποιασδήποτε μορφής και δημιουργούν τέχνη με αντισυμβατικούς τρόπους οι οποίοι προκαλούν τον θαυμασμό και το δέος όλων τόσο για το αποτέλεσμα αλλά και το πνεύμα τους, την άρνηση να συγκατατεθούν στα “δεν μπορείς” που τους παρουσιάζει η κοινωνία και ο νους τους.

Όσον αφορά το τελευταίο … οι άνθρωποι των σπηλαίων ζωγράφιζαν σε βράχια. Αν τότε βρήκαν τρόπο, πιστεύω πως κάπου κοντά στο ακριβό κινητό θα βρουν ένα μολύβι ή στυλό και ένα χαρτί ή θα ανακαλύψουν έναν καινούργιο μοναδικό τρόπο να δημιουργούν.

Γιατί δεν υπάρχουν αδιέξοδα στην τέχνη – μόνο στροφές που δεν έχουμε πάρει ακόμα.

Τα παραπάνω δε, έρχονται ίσως σε σύγκρουση με το γεγονός ότι η Τ.Ν. έχει κατακτήσει πλέον σημαντικό έδαφος στην καθημερινότητα μας, είτε το επιδιώκουμε είτε όχι. Η μόνη λογική ερώτηση λοιπόν είναι: σε τι χρησιμεύει εν τέλει;

Στο να κάνει την ζωη μας πιο εύκολη; Πιο ανώδυνη; Να κάνει τις δουλειές μας; Όλα αυτά που μας εμποδίζουν χρονικά ή μας αποτρέπουν απο το να δημιουργήσουμε για οποιοδήποτε λόγο; Αν ναι, είναι τελικά καλό αυτό;

Η ίσως πιο επιφανειακή απάντηση από κάποιον με πράγματι αγαθές προθέσεις ή από κάποιον που απλά θέλει να δικαιολογήσει την φυγοπονία του είναι “ναι”.

Γιατί να μην είναι άλλωστε, ειδικά όταν ο χρόνος που εξοικονομούμε και η κούραση – σωματική και ψυχολογική – την οποία αποφεύγουμε καταλήγουν να μετατρέπονται απλά σε μια ευκαιρία για ατελείωτο σκρολάρισμα για ατελείωτο σκρολάρισμα ή για κάτι κακό όπως προέβλεψε ο αρχαίος φιλόσοφος Σόλων:

 “Αργία μήτηρ πάσης κακίας”

Οι καθημερινές δυσκολίες τις οποίες με πολλή ευκολία και προθυμία σπεύδουμε να πετάξουμε στο παρελθόν σαν μία παλιά κακή ανάμνηση με την βοήθεια της Τ.Ν., ως ανούσιες, χρονοβόρες και κουραστικές – χωρις να προσπαθήσω να αρνηθώ τα δύο τελευταία – αποτελούν μεγάλο κομμάτι του γιατί ο άνθρωπος δημιουργεί εξαρχής. Η κούραση, η στεναχώρια, ο εκνευρισμός, ο θύμος και τόσα άλλα συναισθήματα τα οποία πράγματι μας βαραίνουν και ευχόμαστε πολλές φορές να μην είχαμε, ανέκαθεν αποτελούσαν και ακόμη αποτελούν τεράστια πηγή έμπνευσης για τους ανθρώπους. Δημιουργούμε για να εκφραστούμε, για να ξεσκάσουμε. Πως θα γίνει αυτό αν πρώτα δεν αισθανθούμε, αν δεν σκάσουμε;

Όπως έλεγε και ο Μακαριστός Πατέρας Ανανίας Κουστένης:

“μας έφεραν στον τροπικό της τεμπελιάς, της κοροΪδίας, της απάτης, της πλάνης και εμείς πιστέψαμε οι περισσότεροι”

“Οι Πρωτόπλαστοι, όσο εργαζόντουσαν στον Παράδεισο, δεν είχαν πρόβλημα. Όταν  άρχισαν να περιεργάζονται το δένδρο της γνώσεως του καλού και του κακού έπεσαν.”

(“Το Μεγάλο Μυαλό”, Κώστας Γ. Παναγόπουλος)

Τα οποία μάλιστα έλεγε χρόνια πριν απο την σημερινη επικράτηση της Τ.Ν.. Τι θα έλεγε άραγε αν μας έβλεπε σήμερα;

Εμείς όμως, οι σύγχρονοι άνθρωποι που τόσο πολύ μισούμε τον κόπο, τον πόνο και εξυμνούμε το συβαριτικό πρότυπο έχουμε αποστραφεί και ξεχάσει τελείως τα λόγια Του μεγαλύτερου καλλιτέχνη, Του Κυρίου Ιησού Χριστού και του Αποστόλου Του Παύλου.

τί στενή ἡ πύλη καί τεθλιμμένη ἡ ὁδός ἡ ἀπάγουσα εἰς τήν ζωήν, καί ὀλίγοι εἰσίν οἱ εὑρίσκοντες αὐτήν!  – Ματθ. 7,14

Δεν μας ενδιαφέρει η ψυχή μας όπως δεν μας ενδιαφέρει και η τέχνη. Οι επιπτώσεις της πρώτης αδιαφορίας φυσικά είναι ασυγκρίτως μεγαλύτερες μιας και την δεύτερη θα την αφήσουμε εδώ. Η απειλή που δέχονται οι δύο τους απο την Τ.Ν. όμως είναι εμφανής αφού θα μπορούσε κανείς να πει πως η ψυχή του ανθρώπου είναι το μεγαλύτερο στολίδι, το πιο εκλεπτυσμένο δεξιοτέχνημα, το πιο πολύτιμο δώρο του απο τον Θεο.

Ο Απόστολος Παύλος δε, στην επιστολή του προς Ρωμαίους, σε πλήρη αντίθεση με το σημερινό φρόνημα, καυχιέται για τις θλίψεις

οὐ μόνον δέ, ἀλλά καί καυχώμεθα ἐν ταῖς θλίψεσιν, εἰδότες ὅτι ἡ θλῖψις ὑπομονήν κατεργάζεται, δεν καυχώμεθα δε μόνον δια την χάριν, που ελάβομεν και την δόξαν που θα απολαύσωμεν, αλλά και δια τας θλίψεις, επειδή γνωρίζομεν καλά, ότι η θλίψις εργάζεται σιγά-σιγά και φέρει ως πολύτιμον αγαθόν την υπομονήν. -Ρωμ. 5,3

Και ενώ δεν μπορούμε να καταλάβουμε πως γίνεται κάποιος όχι απλά να μην παραπονιέται αλλά να καυχιέται για τις θλίψεις, ο Απόστολος Παύλος μας προλαβαίνει :

Λογίζομαι γάρ ὅτι οὐκ ἄξια τά παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ πρός τήν μέλλουσαν δόξαν ἀποκαλυφθῆναι εἰς ἡμᾶς. Φρονώ δε, και είναι απολύτως λογική η σκέψις μου, ότι τα όσα υποφέρομεν κατά το διάστημα της παρούσης ζωής δεν είναι άξια κατά κανένα τρόπον να συγκριθούν προς την δόξαν, η οποία μέλλει να αποκαλυφθή και δοθή εις ημάς. – Ρωμ. 8,18

Το τίμημα της θλίψης, ακόμα και της πιο βαριάς – ας μην ξεχνάμε ότι ο Απόστολος Παύλος γράφει την επιστολή αυτή όντας επί χρόνια άδικα φυλακισμένος- δε συγκρίνεται με την αμοιβή την οποία κερδίζουμε όταν την υπομένουμε με πίστη στον Θεό.

Η θεολογική αυτή σύγκριση δεν είναι παρά απαραίτητη και λογική, αφού μας αποκαλύπτει ότι μόνο όταν υπάρχει ένας απώτερος σκοπός, ένα ξεκάθαρος στόχος, μια μορφή έκφρασης και αγάπης – Ο Θεός αγάπη εστί – μπορούμε να υπομένουμε τις δυσκολίες της ζωής, για τις οποίες πολλές φορές εμείς οι ίδιοι είμαστε υπεύθυνοι εν τέλη. Η σωτηρία της ψυχής ή η έκφραση της ψυχής μέσω της τέχνης είναι ο τρόπος με τον οποίο ο άνθρωπος μπορεί να εκτιμήσει, να χρησιμοποιήσει, να ξεπεράσει και – ποιος ξέρει; – ακόμα ίσως και να καυχηθεί για τις θλίψεις του.

Είναι άραγε η Τ.Ν. κακό πράγμα; Δεν ξέρω. Αυτό που ξέρω πάντως, είναι ότι όταν πιάνουμε το κινητό μας και μας ρωτάει κάποιος “τι κάνουμε;” εμείς απαντάμε “χαζεύω” και κυριολεκτικά χαζεύουμε. Η τέχνη είναι άρρητα συνδεδεμένη με την ψυχή μας· ας μην τις θυσιάσουμε και τις δύοενώ χαζεύουμε.

Σχόλια

*την τάση, την μόδα η οποία γίνεται ευρέως γνωστή στα Μ.Μ.Επικοινωνίας και στην οποία συμμετέχουν πολλοί χρήστες

**  ιαπωνική εταιρεία παραγωγής anime και διανομής κινηματογραφικών ταινιών