Πρόταση: Η ανάγνωση του κειμένου να συνοδεύεται από το παρακάτω κομμάτι:

«Και νa ἀδελφέ μου που μάθαμε να κουβεντιάζουμε ἥσυχα-ἥσυχα κι ἁπλά.
Καταλαβαινόμαστε τώρα, δεν χρειάζονται περισσότερα.
Κι αὔριο λέω θα γίνουμε ἀκόμα πιο ἁπλοί
θα βροῦμε αὐτα τα λόγια που παίρνουν το ἴδιο βάρος σ᾿ ὅλες
τις καρδιές, σ᾿ ὅλα τα χείλη
ἔτσι να λέμε πια τα σύκα: σύκα, και τη σκάφη: σκάφη…»

 

                                                          Γιάννης Ρίτσος – Καπνισμένο Τσουκάλι, 1949 (ἀπόσπασμα)

Η Φιλία είναι μια από τις πιο καρδιακές εμπειρίες ενός ανθρώπου, όχι μόνο στη σημερινή εποχή αλλά από την απαρχή του ανθρώπινου γένους. Στις μέρες μας, παρόλο που έχει χιλιοειπωθεί σε:  τραγούδια, ποιήματα, λογοτεχνία, κινηματογράφο, ψυχολογικές  αναλύσεις και έρευνες και είναι κοινώς αποδεκτή στον ευρύτερο κόσμο, η αξία της όμως τείνει να ξεθωριάζει (και) αυτή, καταλήγοντας μια τετριμμένη «ηθική» υποχρέωση προς τον συνάνθρωπο σε ένα κόσμο όπου υπάρχουν μόνο δικαιώματα και καθόλου υποχρεώσεις, σε ένα κόσμο όπου οι αξίες του καταρρέουν η μια μετά την άλλη σαν χάρτινος πύργος.

Γιατί είναι ζωτικής σημασίας η φιλία στην καθημερινή ζωή και στο ευ ζην του ανθρώπου; Διότι καθώς είμαστε απόλυτα αφοσιωμένοι στο σχολαστικό χτίσιμο του μικρόκοσμου μας, της φούσκας μας που θα έλεγε κανείς, καλούμαστε πέρα από συνήθειες, γεγονότα και ιδέες να ακουμπήσουμε κυρίως στους ανθρώπους. Εκτός της οικογένειας στην οποία γεννιόμαστε, άρα δεν την επιλέγουμε, είμαστε ή μάλλον θα πρέπει να είμαστε υπεύθυνοι για τις επιλογές που θα κάνουμε στον τομέα των φίλων. Η υπευθυνότητα αυτή, πρώτα απέναντι στον εαυτό μας, απορρέει από την συνειδητοποίηση πως αυτοί ομορφαίνουν την ζωή μας και τους χρειαζόμαστε σε όλες τις πτυχές της. Εφόσον έχουμε ανακαλύψει σε αυτούς κοινές ηθικές βάσεις, αξίες, χαρίσματα, ενδιαφέροντα και προσωπικότητες που μας ταιριάζουν, επομένως υποθέτουμε ότι θα πρέπει να είναι ικανοί να μας προσφέρουν την απαιτούμενη συμπαράσταση με οποιονδήποτε τρόπο κρίνουν εκείνοι, έχοντας γνώμονα τις ανάγκες μας την εκάστοτε στιγμή (δηλαδή, υλικά με κάποιο βιβλίο, πνευματικά με προσευχή, συναισθηματικά με περισσότερο χρόνο μαζί μας, ίσως με ένα σφίξιμο χεριού, ένα χτύπημα στην πλάτη ή με μια αγκαλιά). 

Έχοντας πει τα παραπάνω, έχουμε προσπεράσει το παιδικό μοτίβο «είμαι φίλος με τον Αντώνη επειδή είναι καλός στο ποδόσφαιρο» ή «είμαι φίλη με την Δήμητρα γιατί έχει τα πιο ωραία φορέματα» και εστιάζουμε στην ενήλικη διάσταση του ζητήματος, χωρίς παρ’όλα αυτά να υποβαθμίζουμε τις επιλογές των μικρότερων ηλικιών που μας έχουν βοηθήσει να διαμορφώσουμε τις πρώτες κοινωνικές μας δεξιότητες!

Παρατηρείται βέβαια, το εξής φαινόμενο κατά τα εφηβικά χρόνια και τα πρώτα μετά την ενηλικίωση: παρέες 15-20 ατόμων είτε μεικτές, είτε του ιδίου γένους να δραστηριοποιούνται κοινωνικά ψάχνοντας μέσα σε αυτές οι συμμετέχοντες ταυτόχρονα τον εαυτό τους και αναπτύσσοντας την προσωπικότητά τους. Σε αυτές τις συνθήκες της «παρέας», υπάρχει η τάση η ιερότητα της «φιλίας» να μπερδεύεται και να χρησιμοποιείται ο όρος «φιλία» καταχρηστικά διότι δεν είναι εφικτό να αναπτυχθεί  σε τόσο μεγάλο εύρος προσωπικοτήτων. Το παραπάνω επομένως αποτελεί παράδειγμα πολυπλοκότητας ανθρώπινων σχέσεων, καθώς δεν μπορεί συνήθως να υπάρξει «φιλία» μεταξύ όλων. Ένα από τα συχνότερα σενάρια εξέλιξης για την παραπάνω περίπτωση της «παρέας», είναι αυτή να καταλήγει σε υποχρέωση και όχι σε σχέσεις ουσιαστικής φιλίας, όπως θα περιγραφεί παρακάτω!

Ο Αριστοτέλης αναφέρει πως η αληθινή φιλία είναι «μια ψυχή που κατοικεί σε δύο σώματα». Αυτό από μόνο του προϋποθέτει βασικές θυσίες κυρίως πολύτιμων αγαθών, άυλων, όπως για παράδειγμα χρόνου, συναισθημάτων και αρετών. Θα ήθελα να σταθώ λίγο παραπάνω εδώ και να αναφέρω συγκεκριμένα, πρωτεύοντα χαρακτηριστικά μιας φιλίας: σεβασμός, συμπάθεια, αποδοχή, ειλικρίνεια, αλληλοϋποστήριξη και αλληλοσυμπλήρωση. Στην εποχή μας, είναι πολύ στη μόδα τα επενδυτικά θέματα. Θα μπορούσαμε να παρομοιάσουμε και αυτή τη διαδικασία ανάπτυξης φιλικών σχέσεων ως μια μακροχρόνια επένδυση, άλλου τύπου. Επενδύεις λοιπόν τα ανθρώπινα αγαθά που αναφέραμε νωρίτερα και εύχεσαι με το πέρας του χρόνου, να χαρείς τα παρακάτω συναισθηματικά και ηθικά δώρα: 

•  την αμοιβαία αγάπη
•  την ανιδιοτέλεια
•  την αυξανόμενη εμπιστοσύνη
•  τη γνήσια οικειότητα
•  την ευφορία του να αντικρίζει κανείς το γνώριμο πρόσωπο του φίλου
•  τη δημιουργία και βίωση μοναδικών εμπειριών και στιγμών (π.χ. εκδρομών, διασκέδασης, κοινωνικών εκδηλώσεων, ταξιδιών, ευκαιριών για πνευματική και συναισθηματική σύνδεση). 

Υπάρχει ένα είδος φιλίας το οποίο επιτυγχάνεται με τα χρόνια, και αφορά για παράδειγμα τους παιδικούς μας φίλους. Στη συγκεκριμένη περίσταση, τα αγνά αισθήματα ατόφιας φιλίας  που σου έχουν εμπνεύσει οι φίλοι και που σου έχουν προσφέρει οι ίδιοι απλόχερα, δεν μπορείς να τα ξεχάσεις όσος καιρός και αν έχει περάσει που δεν μιλήσατε, όσος καιρός κι αν έχει μεσολαβήσει που δεν συναντηθήκατε. Επικρατεί κακώς η αντίληψη ότι είναι δεδομένοι, καθώς ενδέχεται να μη βρίσκονται  στο πλάι μας σου εφ΄όρου ζωής. Από προσωπική πείρα δεν επιβεβαιώνω αυτή την αντίληψη, οπότε οι ενδιαφερόμενοι θα πρέπει να συναναστρέφεστε ανά τακτά χρονικά διαστήματα για να αναβιώνετε την παιδικότητα που σας δένει και να ανανεώνετε την ατόφια φιλία που προσφέρουν τέτοιου είδους σχέσεις.

Ένα από τα χαρακτηριστικότερα παραδείγματα στη λογοτεχνία και μεταγενέστερα στον κινηματογράφο είναι η φιλία όπως παρουσιάζεται από την ιδιοφυία της φαντασίας του J.R.R. Tolkien στα βιβλία, και από τα «μάτια» του Peter Jackson (σκηνοθέτης) στη μεγάλη οθόνη και αφορά στην τριλογία του Άρχοντα των Δαχτυλιδιών. Αναφέρομαι γενικά στο ποιόν της φιλίας της συντροφιάς(1) αρχικά, στις αρετές και στην αυτοθυσία που επιδεικνύουν τα μέλη της κατά την διάρκεια της ιστορίας, αλλά και ειδικότερα στο δέσιμο μεταξύ των δύο εκ των πρωταγωνιστών της τριλογίας, του Frodo και του Samwise. Στη συγκεκριμένη σχέση βλέπουμε όλο το φάσμα της φιλίας από τα αρχικά στάδια, τις χαρές της έως και τέλος τις στιγμές λύπης, πόνου και οδύνης, οι οποίες συνήθως είναι πολύ περισσότερες στη ζωή ενός ανθρώπου από αυτές της χαράς, της ξεγνοιασιάς και της ευημερίας. Αποδεικνύεται και παρουσιάζεται λοιπόν, μέσω της συνέχειας της ιστορίας (να πάτε να τη δείτε, δεν κάνω spoil), η βαρύτητα που καταλαμβάνει στη ζωή μας η αληθινή φιλία.

Επομένως, γιατί χρειάζεται η φιλία στη ζωή μας; Θεωρώ ότι με τα παραπάνω κάλυψα ένα μικρό κομμάτι από το φάσμα του θέματος αυτού, αποτυπώνοντας τις σκέψεις μου στο «χαρτί». Μπορεί κάποιος να συμφωνεί, ενδέχεται κάποιος να διαφωνεί, σε τελική ανάλυση όμως αυτό που μπορώ να πω με σιγουριά είναι ότι η Φιλία από μόνη της αποτελεί μια ανεπανάληπτη, μοναδική, ανθρώπινη εμπειρία όπως ο καθένας τη βιώνει διαφορετικά. Έτσι τη βίωσε, τη βιώνει και θα ήθελε να τη βιώσει έως το τέλος των ημερών του ο συγγραφέας αυτού του άρθρου!

Παραθέτω παρακάτω ένα ποίημα του Peter McWilliams από ένα εκπληκτικό βιβλίο για τις ανθρώπινες σχέσεις και την υποστήριξη που παίρνουμε από τους «σημαντικούς άλλους» ανθρώπους. Το ποίημα δεν έχει τίτλο.

Help me up 

my friend

dust me off

feed me warmth.

You are comfort.

Let me lean on you

until I can stand alone.

I will then stand a little taller

and you will be

proud

to have a friend

such as I.

ΥΓ: Είναι η πρώτη μου δημόσια προσπάθεια συγγραφής οπότε να είστε επιεικείς.

ΥΓ1: Το κείμενο είναι εμπνευσμένο από τους φίλους μου στους οποίους είμαι αιώνια ευγνώμων αλλά και από την τριλογία όπου αποτέλεσε σταθμό στην ζωή μου.

ΥΓ2: Ευχαριστώ την γιαγιά μου για την επιπλέον ώθηση και την στήριξη στην συγγραφή.

Η εικόνα προεπισκόπησης είναι τραβηγμένη από το κινητό μου και είναι ένα παλιό παντζούρι, σε ένα εξοχικό σπίτι ζωγραφισμένο από την φίλη μου την Ελεονώρα.

Παραπομπές 

(1) Η Συντροφιά του Δαχτυλιδιού αποτελείται από 9 άτομα/εκπροσώπους όλων των ελεύθερων λαών της Μέσης Γης ανάμεσά τους και ο Samwise με τον Frodo. Σκοπός της δημιουργίας της είναι η μεταφορά και καταστροφή του Ενός δαχτυλιδιού στο “Βουνό του Χαμού” ώστε να νικηθεί ο Σάουρον.